Wednesday, September 22, 2010

RẰM THÁNG TÁM TRONG VĂN MINH LÚA NƯỚC

.

Hôm nay đúng Rằm Tháng Tám, một ngày đẹp nhất trong năm cho dân cư vùng nông nghiệp, Ngày Mùa, ngày gặt hái những thành quả trên đồng lúa, trăng trong, gió mát, tình cảm chan hòa thường nảy sinh ra những câu hò lời hát, điệu ca dao trữ tình mà đằm thắm giữa trai làng, gái quê...

Trăng Tháng Tám còn gọi là Trăng Ngày Mùa, và người Việt sống bằng nghề trồng lúa nước, từ bao vạn năm trước dọc bờ sông, biển, phía Đông Nam Á Châu đã không ngừng đem tâm tình mình trải dưới ánh trăng, đọng lại trong không cùng sông nước mênh mông.

Trong khung cảnh ấy, mời các bạn cùng Ngọc Lý, đi tìm lại những tâm tình của dân
cư 15 nước sống rải rác khắp vùng hai bên bờ sông Dương Tử và Hoàng Hà, qua các
câu hò điệu hát, có trên 3000 bài, ban đầu gọi là Thi.

Sau này Khổng Tử (551-479 TCN) chọn lọc lại khoảng 305 bài, gọi là Kinh Thi.

Kinh Thi ngày nay hay bị hiểu lầm là do Khổng Tử soạn, hay tiêu biểu cho văn minh Hoa Hán. Thực ra, đây là những lời ca dao được gió thổi bay khắp các đồng lúa của dân nông nghiệp hai bên bờ sông Dương Tử và Hoàng Hà từ vạn năm trước khi Khổng Tử ra đời.


Trăng rằm tháng tám là trăng ngày mùa
. Người Việt có tục lệ tắt hết đèn, người lớn thì ngắm trăng, trẻ con thì thắp nến rước quanh làng xóm để vui với thiên nhiên.

Trong ngày mùa, ở thôn quê những năm được mùa thì chắc có những "Hội Trăng Rằm", trai gái hát hò đối đáp, trong lúc vui nhộn thì thưởng thức các món ăn gặt hái được từ ruộng đồng.

Món đặc biệt đón trăng ngày mùa của người Việt là Bánh Dẻo, làm từ bột nếp tinh khiết rang lên và trộn kỹ với nước đường thắng, có thêm ít hương hoa bưởi, cũng đương mùa.

Bánh Dẻo thường có nhân đậu xanh, hay nhân hạt sen, rất tinh khiết, và nhất là ngày rằm nhiều người Việt theo đạo Phật ăn chay, nên món bánh dẻo rất thanh khiết này hợp với tinh thần chay tịnh.

Bánh Dẻo của người Việt còn gọi là Bánh mặt trăng, hay Bánh Trông Trăng, theo đúng kiểu cổ điển phải làm hình tròn như mặt trăng, bột nén theo khuôn có hình hoa hồng, hoa cúc, hay hình Hằng Nga, chú Cuội.

Bánh Dẻo của người Việt khác với Bánh Nướng du nhập từ người Hoa, vốn chỉ trồng được lúa mì, nên Bánh Nướng làm bằng bột mì, vỏ bánh có thêm mỡ động vật, nhân bánh có các thứ như lạp xường, vi cá, lòng đỏ trứng, mỡ sa thái nhỏ, vì khu vực Hoa Hạ mùa Thu lạnh hơn nên bánh rất béo, khác hẳn vị Bánh Dẻo.

Ngoài Bánh Dẻo, vụ mùa lúa nếp cũng cho người Việt ăn mừng Trăng Ngày Mùa bằng "Kẹo Mạch Nha". Kẹo Mạch Nha là loại kẹo bằng tinh đường từ mộng các hạt lúa nếp, ăn ngọt mà thanh, gần như mật ong, nhưng lại quyến luyến dịu dàng hơn với vị dẻo dính thơm tho của hạt nếp ngày mùa.

Trong tác phẩm Hương Cuội của Nguyễn Tuân, có diễn tả cách thưởng thức kẹo mạch nha rất cầu kỳ của Cụ Kép khi thưởng Lan, nhưng thường trẻ con làng xóm Việt chỉ cần chị hay mẹ nhúng một đầu đũa vào hũ mạch nha, quấn dính một vòng, rồi vừa cầm que kẹo vừa liếm vừa chơi với bạn, là đủ mê tơi.

Ngoài vụ mùa lúa nếp, còn có đậu xanh, chế biến thành đủ loại hoa quả trái cây dưới các bàn tay khéo léo của những cô tiên da trắng tóc dài, bầy thành một mâm ngũ quả, những trái cây nhỏ xíu bằng đậu xanh trông tươi ngon như thật, nào khế, na, mận, măng cụt, đu đủ, óng ánh dưới một lớp da bằng đông sương mỏng trong suốt.

Trên bàn cỗ, còn phải có một tháp miá. Ngày mùa mà. Tháp mía thường được đặt giữa bàn hay đầu bàn, gồm nhiều thanh mía róc vỏ, chẻ đôi, chặt khúc thành nhiều đoạn với chiều dài thay đổi để người thiếu nữ có thể xếp dần lên thành một kim tự tháp, dấu trong lòng tháp bao ước mơ nào ai biết được.

Dọc đường lên tháp, các đứa em nhỏ nghịch ngợm của thiếu nữ đem bày ra các "con giống" đã làm sẵn hay mua sẵn cả mấy tuần trước. Những "con giống" này được nặn cũng bằng bột nếp, nung lên, và tô màu, trang điểm cho giống các gia súc hay thú vật của thôn quê. Chó, lợn, trâu, bò, gà, vịt, công, cá... Cầu kỳ hơn là các con thú tưởng tượng, như rồng, phượng, kỳ lân,...

Một món rất đặc biệt trong ngày mùa miền Bắc, là món Ốc Hấp Lá Gừng. Có lẽ sau khi gặt hái xong, tát ruộng, thì bắt được bao nhiêu là ốc béo. Thông thường, người dân quê chỉ luộc ốc khêu ăn với nước mắm gừng. Nhưng trong ngày mùa, thì các tiểu thư cầu kỳ khoe khéo bằng cách luộc ốc lên trước, khêu thịt ốc riêng ra, thái nhỏ và trộn chung với thịt heo băm, nấm hương, mộc nhĩ, hành tây, gia vị cho thơm, rồi cuộn vào một cái loa kèn bằng lá gừng tươi, cho lại vào trong vỏ ốc, hấp lên để mời gia đình ăn nóng thưởng trăng.

Mùa tháng tám cũng là mùa bưởi. Bưởi thanh trà có tiếng là ngon. Bưởi ngon là bưởi thơm, tép mọng mà rời, khi bóc lớp màng ngoài các hạt bưởi không nát, mà thơm ngát một một mùi hương rất thanh. Một cách khoe khéo của các cô gái là chọn bưởi, bóc múi, rồi lộn ngược múi bưởi lại cho các tép vẫn còn dính vào nhau nhưng tơi ra như những sợi lông chó bông, và ghép các tép bưởi này vào vỏ bưởi vừa bóc thành hình một con chó bông Phúc Kiến, nhỏ xíu xinh xắn như con chó dấu vừa trong tay áo nàng Xuân Lan khi tiến cung.

Và đu đủ. Chao ơi, bao nhiêu thứ có thể làm với đu đủ. Gỏi đu đủ ăn với khô bò. Hoa tỉa bằng đu đủ. Hay dùng ngay một quả đu đủ xanh, khắc thành một cảnh Trăng Sáng Vườn Chè, Chú Cuội Cây Đa, Hằng Nga Nguyệt Điện, rồi thắp vào giữa một ngọn nến nhỏ, lung linh như một cảnh thần tiên nhất của trẻ thơ.

Còn gì nữa nhỉ?

Ah, Đèn Đêm Thu - hãy nghe Nguyễn Tuân kể

Đèn Đêm Thu


Chao ơi...

Tất cả chỉ như là một giấc mơ...

Mời các bạn kể tiếp các giấc mơ dưới ánh trăng ảo...

---------

Sự Tích Trung Thu

Chuyện dân gian kể rằng mùa thu là quãng thời gian khi hai vợ chồng Ngưu Lang
Chức Nữ được phép gặp nhau từ hai đầu dải Ngân Hà cách trở. Vào trung thu nước
mắt họ rơi lã chã xuống đất thành mưa gọi là mưa Ngâu, không giống như mưa rào
mùa hạ hay mưa dầm gió bấc mùa đông thối đất.

Tuy nhiên, không còn nghi ngờ gì nữa, nét đặc sắc nhất của mùa thu Việt Nam là
trăng. Vào mùa thu có nhiều đêm trăng tỏ hơn các mùa khác trong năm. Theo giáo
sư Hoàng Xuân Hãn, nhà lịch pháp học người Việt nổi tiếng, thì trong nhiều thế kỷ
qua, các nhà chép sử đã ghi lại tỉ mỉ thời gian hoạt đông (theo âm dương lịch) của
động đất, nhật thực, và Tết Trung Thu không trăng sáng. Các ghi chép này cho thấy
trong suốt một nghìn năm qua, chỉ có khoảng dăm bảy đêm Trung Thu không được
ngắm trăng vì trời mưa.

Người Trung Hoa và Việt Nam gọi Trăng mỗi nơi một khác. Người Hoa coi Trăng là
tiêu biểu cho âm, hay "đàn bà". Chịu ảnh hưởng của văn hóa Hán, nhiều nhà thơ,
nhà văn Việt Nam cũng gọi Trăng là "Ả Nguyệt","Chị Hằng".

Thế nhưng văn học dân gian Việt Nam lại coi trăng là "đàn ông", hay dương, cho
nên mới có cách gọi "Ông Trăng" hay "Ông Giẳng, Ông Giăng" (do trẻ con nói ngọng
từ "Ông Trăng").

Ca dao Việt Nam vẫn còn truyền tụng đến ngày nay:

Ông Trăng mà lấy mụ Trời
Tháng năm ăn cưới, tháng mười nộp cheo.


Vào những đêm Trung Thu, nhìn những chỗ đen phớt xanh trên mảnh trăng tròn
vành vạnh và sáng vằng vặc, người ta tưởng tượng ra nhiều sự tích liên quan.
Người Hoa tưởng tượng ra câu chuyện vợ chồng nàng Hằng Nga. Hằng Nga lấy cắp
thuốc "trường sinh bất tử" của chồng là Hậu NGhệ rồi bay lên cung trăng. Nàng trở
thành tiên, không bao giờ chết, song sống cô đơn trong cung Quảng Hàn mênh mông
và lạnh lẽo.

Người Việt thì nghĩ ra câu chuyện "Cây Đa chú Cuôi". Cuội là một chú bé nhà nghèo
phải cắt cỏ chăn trâu cho địa chủ. Nhưng cậu lại có tật hay nói dối mọi người. Cuối
cùng chẳng ai đoái hoài đến cậu. Cậu phải bay lên cung trăng ôm gốc cây đa.

Đồng dao Việt Nam còn lưu truyền rằng:

Thằng Cuội ngồi gốc cây đa
Để Trâu ăn lúa gọi cha ời ời
Cha còn cắt cỏ trên trời
Mẹ còn cưỡi ngựa đi mời quan viên
Ông thì cầm bút cầm nghiên
Ông thì cầm tiền đi chuộc lá đa...


Mặc dù những câu đồng dao trên không theo một logic nào và hết sức tối nghĩa,
những chỗ ngô nghê và hóm hỉnh của nó vẫn làm người ta thích thú và nhớ mãi.

Hàng triệu trẻ em Việt Nam thuộc lòng bài đồng dao này. Chú Cuội trở thành một
nhân vật "nổi tiếng" trong tâm tưởng người Việt, một biểu tượng của kẻ nói dối trơn
tru - "nói dối như Cuội"

Tết Trung Thu cũng đúng vào giữa mùa cốm. Nhiều nơi trong nước làm cốm, nhưng
cốm làng Vòng, Hà Nội, vẫn nổi tiếng và được ưa chuộng nhất.

Tháng Tám âm lịch cũng đánh dấu mùa cưới ở đất kinh kỳ. Có anh chàng nôn nóng
giục nàng về sính lễ cưới xin:

Để anh mua cốm, mua hồng sang sêu...


Cốm xanh để bên cạnh hồng chín đỏ tạo thành một bức tranh sáng sủa, hòa hợp.
Suốt cả buổi chiều ngày Tết Trung Thu, những bà mẹ và những cô con gái tíu tít bày
cỗ Trung Thu trên mâm, gồm các loại trái cây như kế, bưởi, hồng, chuối và bánh
Trung Thu. Nếu như bánh chưng là thứ bánh không thể thiếu được của Tết Nguyên
Đán, thì Tết Trung Thu, được mang một cái tên chung là "bánh Trung Thu". Đến
đêm, khách khứa cùng người nhà vui vẻ phá cỗ ngắm trăng thu.

* Vài câu đồng dao khác về "Ông Giăng"

Ông giẳng ông giăng
Ông giằng búi tóc
Ông khóc ông cười
Mười ông một cỗ
Đánh nhau lỗ đầu

Ông giăng xuống chơi cây cau thì cau sẽ cho mo
Ông giăng xuống chơi học trò thì học trò cho sách
Ông giăng xuống chơi ông bụt thì ông bụt cho chùa
Ông giăng xuống chơi nhà vua thì nhà vua cho lính

Ông giăng xuống chơi cây bưởi thì cây bưởi cho hoa
Ông giăng xuống chơi vườn cà thì vườn cà cho trái
Ông giăng xuống chơi gái đẹp thì gái đẹp cho chồng
Ông giăng xuống chơi đàn ông thì đàn ông cho vợ

Người Việt cổ nói "Ông Giăng Bà Giời ', nói lên tâm thức Mẫu hệ, cho rằng Giời
sanh ra mọi thứ trong vũ trụ, và Giời phải là Bà, Bà Giời có nhiều quyền hạn bao
trùm "Ông Giăng."

Xem thế thì biết quan niệm về Giăng, hay Trăng của Việt có từ rất xưa, và Tết Trông
Trăng hay Hội Ngày Mùa hay Hội Trăng Rằm của Việt có
trước quan niệm "thưởng trăng" của Đường Minh Hoàng (713-756) bên Trung quốc
rất lâu.


Hai ý nghĩa của cách chơi trăng cũng hoàn toàn khác biêt.

Hội Rằm Tháng Tám của người Lạc Việt ăn mừng ngày mùa, cảm tạ trời đất cho mưa
thuận gió hòa, trăng thanh, no ấm. Đó là ngày lễ hội của dân chúng, trai gái, và trẻ
em khắp nơi. Đó là ngày lễ của dân gian. Ngày Mùa.

Cách thưởng trăng cầu kỳ với kiểu "Minh Hoàng du Nguyệt Điện, Hằng Nga vũ khúc
nghê thường" là cách sống hưởng thụ của một vị vua (phụ hệ) thừa tiền của, thế lực,
ngắm đoàn vũ nữ múa hát cho mình xem, tuy có đẹp có hay, nhưng không phải là
cái vui của trăm họ. Đó là chưa kể, Đường Minh Hoàng bị quy là mê đắm nhan sắc
của Dương Quý Phi , bỏ bê triều chính, Trường An thất thủ dưới tay An Lộc Sơn, đến
nỗi sau này phải buộc Dương Quý Phi thắt cổ tự tử để an lòng quân.

Sử Trung Hoa viết:

An Lộc Sơn chiếm được Trường An, ra lệnh cho quân lính đốt phá kinh đô, tàn sát
nhân dân. Sử chép: "Có 36 triệu sinh linh chết trong cơn loạn ấy. Rợ Phiên gặp ai
cũng chém cũng giết, thực là một cuộc đổ máu không tiền khoáng hậu trong lịch sử
Trung Hoa, mà nguyên nhân sâu xa là do cái sắc của một người đàn bà dâm loạn".


Sự khác biệt giữa ánh trăng ngày mùa của Việt và vầng trăng dâm loạn thời Đường
của Trung quốc thật một trời một vực.





.

6 comments:

  1. Bài viết rất hay, cảm ơn đã chia sẻ nhé
    Thiên Hoàng – Nhân viên Marketing
    ------------------------------------------------
    Dịch vụ quay phim phóng sự cưới
    Dich vu quay phim phong su cuoi

    ReplyDelete
  2. An lộc hơn khi ta còn trong ký ức những kỷ niệm buồn , tuổi thơ của những mùa gió thổi trong tình yêu và ngày nắng cho ta lại những kỷ niệm buồn .
    ............................
    thép hòa phát | thép hộp mạ kẽm

    ReplyDelete